Đo lưu huyết não: Tác dụng và cách đọc kết quả sơ lược dễ hiểu

Đo lưu huyết não là gì?

Đo lưu huyết não (Rheoencephalography - REG) là kỹ thuật ghi lại biến thiên điện trở của mạch máu não khi cho dòng điện xoay chiều tần số cao (30kHz) và cường độ cực yếu (1mA) chạy qua đầu. Đây là phương pháp không xâm lấn, hoàn toàn an toàn giúp đánh giá lưu lượng máu lên não.

Nguyên lý hoạt động khá đơn giản: Mô cơ thể có khả năng dẫn điện và có điện trở. Khi máu chảy qua não, lượng máu nhiều hay ít sẽ làm điện trở của mô não thay đổi. Khi lưu lượng máu qua não tăng, điện trở giảm và cường độ dòng điện tăng lên. Ngược lại, khi máu lên não ít, điện trở tăng và dòng điện giảm. Máy ghi lại những thay đổi này thành đường biểu diễn gọi là lưu huyết não đồ.

Tác dụng của việc đo lưu huyết não

Đánh giá huyết động của não

Huyết động là lưu lượng tuần hoàn qua bán cầu não, bao gồm tốc độ và cường độ dòng máu lên não. Đo lưu huyết não cho biết máu lưu thông lên não có đủ hay không, có bất thường gì không. Điều này giúp bác sĩ phát hiện sớm tình trạng thiếu máu não - nguyên nhân gây đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, suy giảm trí nhớ.

Đánh giá trương lực mạch máu não

Trương lực mạch là khả năng co giãn của thành mạch. Theo nghiên cứu từ NCBI, đo lưu huyết não giúp phát hiện rối loạn vận mạch não - khi mạch máu não co quá mức (co thắt mạch) hoặc giãn quá mức (giãn mạch). Cả hai đều gây ra triệu chứng đau đầu, chóng mặt nhưng cách điều trị khác nhau.

Đánh giá cơ chế tự điều hòa lưu lượng máu não

Đây là thông tin ít người biết: Theo nghiên cứu trên PMC, não có cơ chế tự bảo vệ gọi là CBF autoregulation (CBF AR) - khả năng tự điều chỉnh để đảm bảo lưu lượng máu ổn định dù huyết áp thay đổi. Khi huyết áp tăng, mạch não co lại để giảm máu đổ về não. Khi huyết áp giảm, mạch não giãn ra để đảm bảo đủ máu.

Đo lưu huyết não hiện đại (với chỉ số REGx) có thể phát hiện mất khả năng tự điều hòa - tình trạng nguy hiểm báo hiệu não đang gặp nguy cơ thiếu oxy. Điều này đặc biệt quan trọng sau đột quỵ, chấn thương sọ não hoặc phẫu thuật thần kinh.

Theo dõi điều trị

Vì là phương pháp không xâm lấn, bạn có thể đo nhiều lần để theo dõi tiến triển bệnh và đánh giá thuốc có hiệu quả không. Đo lưu huyết não thậm chí có thể thực hiện ngay cả khi bệnh nhân hôn mê, tăng áp lực nội sọ, sốt cao hoặc trong quá trình phẫu thuật.

Những người nào nên đi đo lưu huyết não?

- Đau đầu thường xuyên, mạn tính không rõ nguyên nhân

- Chóng mặt, hoa mắt, ngất xỉu

- Mất ngủ, ngủ không sâu giấc

- Tê bì, yếu chi

- Giảm trí nhớ, khó tập trung

- Rối loạn tri giác (lú lẫn, không xác định thời gian, không gian)

- Tăng huyết áp

- Sau đột quỵ, chấn thương sọ não

- Nghi ngờ xơ vữa động mạch não

Các bước đo lưu huyết não gồm những gì?

Chuẩn bị trước khi đi đo

Đầu người đi đo cần sạch (gội đầu trước 1 ngày). Không uống cà phê, trà đậm, rượu bia hoặc thuốc an thần trước khi đo.

Tiến hành đo

Bạn ngồi hoặc nằm thoải mái. Kỹ thuật viên gắn điện cực (miếng kim loại tròn) lên đầu ở các vị trí chuẩn: trán-thái dương (phản ánh động mạch não giữa) và thái dương-chẩm (phản ánh động mạch sống). Máy ghi lại đường biểu diễn. Quá trình đo bạn hoàn toàn không đau, thời gian từ 10-15 phút.

Có thể làm thêm nghiệm pháp chức năng: thay đổi tư thế, nín thở, thở sâu nhanh, đè ép động mạch cảnh để đánh giá chính xác hơn.

Cách đọc các chỉ số sau khi đo lưu huyết não

Các chỉ số cơ bản

1. Đường Sóng

Mỗi nhịp tim tạo một sóng gồm:

- Phần lên: Từ điểm bắt đầu đến đỉnh

- Đỉnh (P1): Điểm cao nhất - máu bơm mạnh nhất

- Phần xuống: Từ đỉnh đến cuối
- Sóng phụ (P2): Sóng nhỏ trên phần xuống

Hình dạng sóng phản ánh tình trạng mạch:

- Co thắt mạch: Biên độ giảm, đỉnh nhọn, sóng phụ dịch về đỉnh

- Giãn mạch: Biên độ tăng, sóng phụ rõ và dịch về cuối

- Ứ máu tĩnh mạch: Sóng dẹt, hình vòm

2. Chỉ số trở kháng (RI)

Tỷ lệ giữa biên độ sóng và điện trở cơ bản. RI giảm trong hầu hết bệnh lý như thiếu máu não, co thắt mạch. Tuy nhiên, RI cũng giảm khi cung lượng tim thấp nên không nên đánh giá RI riêng lẻ.

3. Biên độ sóng (Amplitude)

Biên độ cao = lưu lượng máu tốt. Biên độ thấp = lưu lượng máu kém. Theo PubMed, khi hít CO2, biên độ REG tăng tuyến tính (hệ số 0.88). Khi ép động mạch chủ, biên độ giảm 23.75%.

4. Chỉ số bất đối xứng

Là chỉ số co sánh hai bên bán cầu não. Nếu chỉ số bất đối xứng cao >25% là bất thường, gợi ý một bên não có vấn đề - hẹp mạch, tắc mạch hoặc co thắt một bên.

5. Chỉ số REGx (Chỉ số tự điều hòa)

REGx là hệ số tương quan giữa biên độ sóng REG và huyết áp động mạch:

- REGx gần 0 hoặc âm: Tự điều hòa tốt - mạch não phản ứng ngược chiều với huyết áp

- REGx dương cao (>0.3-0.4): Mất tự điều hòa - mạch não phản ứng thuận chiều với huyết áp, báo hiệu não gặp nguy cơ

Theo PMC, mất tự điều hòa xảy ra sớm nhất khi não thiếu máu, thậm chí trước khi cung lượng tim giảm - dấu hiệu cảnh báo sớm cực kỳ quan trọng.

6. Thời gian lên đỉnh

Thời gian từ điểm bắt đầu đến đỉnh. Thời gian kéo dài gợi ý mạch máu kém đàn hồi, xơ vữa động mạch.

Cách hiểu sơ lược kết quả đo lưu huyết não

- Bình thường: Sóng đều, biên độ hai bên tương đương, không bất đối xứng >25%, trương lực mạch bình thường.

- Thiếu máu não: Biên độ giảm, chỉ số trở kháng thấp, có thể bất đối xứng nếu thiếu máu một bên.

- Co thắt mạch: Đỉnh nhọn, biên độ giảm, sóng phụ dịch về đỉnh, trương lực mạch tăng.

-Giãn mạch: Biên độ tăng, sóng phụ rõ, trương lực mạch giảm.

- Ứ máu tĩnh mạch: Sóng dẹt, hình vòm.

- Mất tự điều hòa: REGx dương cao (nếu có đo).

Ưu điểm và hạn chế của đo lưu huyết não 

Ưu điểm

- Không xâm lấn, an toàn, không đau

- Đo liên tục theo thời gian thực

- Đo trong mọi tình trạng (hôn mê, phẫu thuật)

- Giá rẻ, kết quả nhanh

- Phát hiện sớm mất tự điều hòa

Hạn chế

- Bị ảnh hưởng nhiều yếu tố (huyết áp, nhịp tim, thuốc, môi trường)

- Không đo lưu lượng tuyệt đối

- Cần bệnh nhân hợp tác

- Cần kết hợp các phương pháp khác

Nếu kết quả bất thường hoặc chưa rõ, bác sĩ có thể chỉ định thêm: Doppler siêu âm mạch máu não, CT/MRI mạch máu, X-quang cột sống cổ, điện não đồ.

Lời Khuyên

Hướng dẫn ở trên về cách đọc chỉ số đo lưu huyết não là mức cơ bản, bạn không nên tự đánh giá và tự điều trị, những chỉ số này sẽ giúp bác sĩ đánh giá đầy đủ hơn về trạng thái huyết động, trương lực mạch máu não, cơ chế điều hòa lưu lượng máu não và theo dõi, điều trị về sau. 

Ngoài ra bạn nên thực hiện một số biện pháp phòng ngừa như kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, thực hiện tập thể dục thường xuyên và tránh hút thuốc để việc tuần hoàn máu não của bạn giữ ở mức ổn định.

Cố vấn chuyên môn: Thạc sĩ, Bác sĩ Đinh Trọng Thái

Trung tâm Kĩ thuật cao châm cứu Việt Nam

Bệnh viện Châm cứ Trung Ương