Bí kíp chống vẹo cột sống cho trẻ mà phụ huynh cần biết

Là bố mẹ, bạn luôn muốn con phát triển khỏe mạnh, có tư thế đẹp và tự tin. Nhưng với áp lực học tập, thói quen sử dụng điện thoại nhiều giờ mỗi ngày, nguy cơ vẹo cột sống ở trẻ đang gia tăng đáng báo động. Vậy làm thế nào để bảo vệ cột sống cho con từ nhỏ? Cùng tìm hiểu những cách đơn giản mà mỗi gia đình đều có thể áp dụng.

Tại sao vẹo cột sống lại phổ biến ở trẻ?

Vẹo cột sống là tình trạng cột sống bị cong sang một bên thay vì thẳng đứng tự nhiên. Theo thống kê, bệnh lý này chiếm 1-4% dân số, trong đó trẻ em chiếm 0,5-1%, và trẻ gái có nguy cơ cao hơn trẻ trai. Đáng chú ý, khoảng 25 bé gái tuổi vị thành niên sẽ có 1 trẻ bị vẹo cột sống, trong khi tỷ lệ ở bé trai chỉ khoảng 1/2000.

Vẹo cột sống không chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ, làm con tự ti, mà còn gây nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Cột sống vẹo khiến trẻ khó ngồi học ngay ngắn, ảnh hưởng khả năng tập trung và kết quả học tập. Về lâu dài, có thể ảnh hưởng chức năng tim phổi, gây đau mãn tính, hạn chế vận động và ảnh hưởng sinh đẻ ở trẻ gái khi trưởng thành.

Có ba nguyên nhân chính: vẹo bẩm sinh do khiếm khuyết phát triển đốt sống từ trong bào thai, thường liên quan di truyền; vẹo do bệnh lý như bại não, bại liệt, yếu cơ; và phổ biến nhất là vẹo do tư thế sai, chiếm phần lớn các trường hợp ở trẻ học đường.

Nhận biết dấu hiệu con có nguy cơ vẹo cột sống

- Khi nhìn từ phía sau, nếu thấy hai vai không ngang nhau, xương bả vai không đối xứng, đây có thể là dấu hiệu vẹo cột sống.

- Quan sát tư thế đứng cũng quan trọng. Đầu con có thường nghiêng một phía? Hai hông có cao thấp khác nhau? Một bên thắt lưng gầy hơn? Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào, bố mẹ nên cho con đi khám. Cách kiểm tra đơn giản như yêu cầu con cúi người về trước, hai tay thả lỏng. Nếu một bên lưng hoặc xương sườn nhô cao hơn, đây là dấu hiệu đặc trưng cần thăm khám ngay.

Những lưu ý quan trọng về chống cong vẹo cột sống cho trẻ

Tư thế ngồi đúng - Nền tảng định hình cho cột sống

Tư thế ngồi đúng là yếu tố quan trọng nhất trong phòng ngừa vẹo cột sống. Nghiên cứu cho thấy duy trì tư thế ngồi đúng từ nhỏ có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc các vấn đề cột sống và cơ xương khớp.

Khi con ngồi học, hướng dẫn con giữ lưng thẳng, không cúi người hoặc vẹo sang một bên. Đầu và cổ hơi ngả trước một chút nhưng không cúi quá thấp. Hai bàn chân đặt vững trên sàn hoặc giá đỡ chân, tạo góc 90 độ giữa cẳng chân và đùi. Lưng tựa vào lưng ghế để giảm áp lực lên cột sống thắt lưng. Khoảng cách từ mắt đến sách vở nên duy trì 30-40cm.

Bàn ghế học tập đúng kích thước không thể thiếu. Chiều cao bàn ngang tầm khuỷu tay khi con ngồi thẳng, ghế có độ cao phù hợp để đặt chân xuống sàn thoải mái. Nhiều gia đình mắc lỗi cho con dùng bàn ghế cố định nhiều năm trong khi chiều cao trẻ thay đổi liên tục. Điều chỉnh hoặc thay đổi bàn ghế theo độ tuổi là khoản đầu tư đáng giá.

Điều chỉnh cặp sách 

Một yếu tố thường bị bỏ qua nhưng ảnh hưởng lớn đến cột sống là cách mang cặp sách. Trọng lượng cặp không nên vượt quá 10-15% trọng lượng cơ thể. Ví dụ, con nặng 30kg, cặp không nên nặng quá 3-4,5kg.

Bố mẹ nên kiểm tra cặp thường xuyên, loại bỏ đồ không cần thiết. Hướng dẫn con sắp xếp đồ cân đối, đồ nặng đặt gần lưng để giảm lực kéo ra sau. Cặp phải có hai quai đeo, con cần đeo đều cả hai vai, không đeo lệch một phía. Thói quen đeo cặp một bên vai hoặc xách tay là nguyên nhân trực tiếp gây mất cân bằng cột sống.

Hai quai cặp điều chỉnh sao cho cặp không chùng xuống thấp, lý tưởng là đáy cặp nằm ở vùng thắt lưng, không thấp hơn xương chậu.

Vận động và thể dục

Vận động đều đặn không chỉ giúp con khỏe mà còn là cách tự nhiên nhất bảo vệ cột sống. Khi cơ bắp quanh cột sống được tăng cường, chúng sẽ đỡ và giữ cột sống ở vị trí đúng.
Bơi lội là môn thể thao tốt nhất cho sức khỏe cột sống. Khi bơi, cột sống không chịu trọng lực, các cơ lưng và bụng vận động đồng đều. Khuyến khích con tập bơi 2-3 lần mỗi tuần, mỗi lần 30-45 phút.

Các bài tập giãn cơ đơn giản rất có ích. Sau mỗi 30-45 phút ngồi học, nhắc con đứng dậy, duỗi người, xoay vai, nghiêng người hai bên để giãn cơ lưng. Yoga và Pilates được khuyến khích vì tập trung vào tăng cường cơ core, nhóm cơ này giúp cải thiện linh hoạt và nhận thức về tư thế. Hoạt động ngoài trời như chạy bộ, nhảy dây, chơi bóng đá, bóng chuyền cũng tốt cho sức khỏe cột sống.

Đáp ứng đầy đủ dinh dưỡng cho trẻ

Cột sống khỏe mạnh còn phụ thuộc dinh dưỡng. Canxi là khoáng chất quan trọng nhất cho xương. Trẻ 1-8 tuổi cần 700-1000mg canxi/ngày, từ 9-18 tuổi cần 1300mg. Nguồn canxi tốt: sữa và chế phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, đậu đỗ, rau xanh đậm màu.

Vitamin D giúp cơ thể hấp thụ canxi. Cho con phơi nắng 15-20 phút mỗi ngày vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Vitamin D còn có trong trứng, cá hồi, cá ngừ. Protein từ thịt, cá, trứng, đậu đỗ giúp cơ quanh cột sống phát triển khỏe mạnh. Chế độ ăn đa dạng với rau củ quả, ngũ cốc nguyên hạt cung cấp đủ vi chất cần thiết.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ

Dù bố mẹ chăm sóc con chu đáo, khám sức khỏe định kỳ vẫn không thể thiếu. Nhiều trường hợp vẹo cột sống giai đoạn đầu không có triệu chứng rõ, chỉ phát hiện qua khám lâm sàng hoặc chụp X-quang. Chuyên gia khuyến cáo cho con khám kiểm tra cột sống ít nhất mỗi năm một lần, đặc biệt trong tuổi dậy thì. Từ 10-14 tuổi ở bé gái và 12-16 tuổi ở bé trai cần theo dõi sát sao vì đây là lúc nguy cơ vẹo cột sống tiến triển nhanh nhất.

Nếu phát hiện sớm khi cột sống mới cong nhẹ (dưới 20°), thường chỉ cần chỉnh tư thế, tập luyện đúng và tái khám định kỳ là có thể kiểm soát tốt. Nhưng nếu phát hiện muộn, khi độ cong đã lớn (trên 25°), trẻ có thể phải đeo nẹp nhiều giờ mỗi ngày, thậm chí cần phẫu thuật trong trường hợp nặng.

Lưu ý với phụ huynh của trẻ

Phòng ngừa vẹo cột sống là quá trình kiên trì lâu dài. Bố mẹ cần kiên nhẫn nhắc nhở con mỗi ngày về tư thế ngồi, cách mang cặp, thời gian sử dụng điện thoại. Tạo thời gian biểu cân bằng giữa học tập, vui chơi và nghỉ ngơi, không để con ngồi học liên tục quá 45 phút mà không nghỉ.

Hạn chế thời gian sử dụng điện thoại, máy tính bảng. Khi sử dụng thiết bị điện tử, nhắc con giữ thiết bị ở tầm nhìn ngang, không cúi đầu nhìn xuống lâu. Quan trọng nhất, bố mẹ hãy là tấm gương về tư thế đúng cho con. Trẻ học rất nhiều từ quan sát người lớn.

Điều trị vẹo cột sống cho trẻ tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương

Khi con có dấu hiệu vẹo cột sống hoặc bố mẹ muốn tìm phương pháp điều trị an toàn, ít xâm lấn, Bệnh viện Châm cứu Trung ương là lựa chọn đáng tin cậy. Tọa lạc tại 49 Thái Thịnh, Đống Đa, Hà Nội, bệnh viện là cơ sở đầu ngành của Việt Nam về điều trị bệnh lý cột sống bằng y học cổ truyền kết hợp y học hiện đại.

Phương pháp điều trị chính bao gồm điện châm, thủy châm, xoa bóp bấm huyệt và kéo giãn cột sống - những kỹ thuật đã chứng minh hiệu quả trong giảm đau, cải thiện tư thế và hỗ trợ cột sống phát triển đúng hướng. Điện châm sử dụng dòng điện nhẹ kích thích huyệt vị, giúp thư giãn cơ bắp căng cứng, cải thiện lưu thông máu. Kéo giãn cột sống bằng máy chuyên dụng, tạo lực kéo nhẹ nhàng giảm áp lực lên đĩa đệm và điều chỉnh vị trí đốt sống.

Bệnh viện áp dụng phương pháp phục hồi chức năng chuyên biệt với bài tập được thiết kế riêng cho từng mức độ vẹo. Chuyên gia vật lý trị liệu hướng dẫn trẻ và phụ huynh các bài tập tại bệnh viện và về nhà, giúp tăng cường cơ lưng, bụng, cải thiện tư thế và duy trì hiệu quả lâu dài.

Bảo vệ cột sống cho con không khó, chỉ cần bố mẹ chú ý chi tiết nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày. Tư thế ngồi đúng, cách mang cặp hợp lý, vận động đều đặn, dinh dưỡng đầy đủ và khám sức khỏe định kỳ - năm yếu tố này nếu thực hiện kiên trì sẽ giúp con có cột sống khỏe mạnh, thẳng đẹp.